May 9, 2024

Journalisten stellen geen vragen

Dat is natuurlijk niet helemaal waar, maar het is wel een veelvoorkomende misverstand bij een mediatraining: de journalist is er voor de vragen, en jij bent er voor de antwoorden. Als je er bewust op let, dan merk je dat maar een beperkt deel van wat journalisten (in live-interviews) zeggen daadwerkelijk een vraag is. En dat is maar goed ook, want als een interview uit louter vragen zou bestaan, dan krijg je ‘niveau schoolkrant’.

De koning van de niet-vraag is in mijn beleving Sven Kockelman: Als ik stukjes Sven-op-1 luister turf ik altijd even mee. Meestal kom ik er op uit dat ongeveer 20% van wat hij zegt een vraag is. Maar die niet-vragen hebben wel een functie.

Zonde van de tijd
In mijn tijd bij de TU Delft probeerde ik een keer een hoogleraar te begeleiden bij een interview voor Nieuwsuur. Ze zouden hem interviewen op het station van Delft, en ik probeerde de man te helpen bij de voorbereiding. Daar was ie niet van gediend. ‘Zij stellen wat vragen, en dan geef ik de antwoorden’ was zijn korte commentaar. Het interview vond inderdaad plaats, maar niets van het interview is daadwerkelijk ‘s avonds uitgezonden. Het was voor iedereen weggegooide tijd, want zo werkt een interview niet.

Als je geïnterviewd wordt is het belangrijk te snappen waarom journalisten vaak geen vraag stellen, en hoe je daar het beste mee om kunt gaan. Meer nog dan bij vragen moet je je boodschap scherp hebben, omdat de niet-vragen je meestal niet op gang gaan helpen.

De stelling
Een veelgehoorde niet-vraag is de stelling (‘We leggen u een stelling voor”), of soms gewoon een feit of een mening. Persoonlijk vind ik die heerlijk, want je kunt er alle kanten mee op. Deze niet-vraag is bedoeld om iemand ‘aan te zetten’, en de mogelijkheid te geven om even lekker op gang te komen. Dat moet je dan dus ook gewoon doen.

De goh-interventie
Een grappige niet-vraag is de goh-interventie. Die is bedoeld om een geinterviewde niet uit zijn verhaal te halen, als hij of zij er in de beleving van de journalist net lekker in zit. Een interview mag geen monoloog worden, want dat luistert niet lekker. En daarvoor helpt de goh-interventie: eigenlijk zegt de journalist ‘goh is het echt zo?’, bijvoorbeeld door even te herhalen of samen te vatten wat iemand daarvoor heeft gezegd. Mijn favoriete voorbeeld is van Paul Witteman en Ionica Smeets. Het fijne is: daar hoef je dus niks mee, je kunt gewoon door in je verhaal. En dat is ook precies de bedoeling.

De concretisering
De meest gevaarlijke, in ieder geval voor wetenschappers en deskundigen is de concretisering. Mensen hebben in interviews de neiging om in abstracties te vervallen, zeker als ze het interview matig hebben voorbereid. Spontaan goede voorbeelden bedenken lukt niet goed als je brein onder druk staat, dat moet je vooraf hebben gedaan. Praat je te abstract, dan gaat de journalist concretiseren om het voor de luisteraar beter begrijpbaar te maken – en de kans is groot met net het verkeerde voorbeeld. “Dat effect zie je veel in de innovatiesector..” – “dus bij ASML en Philips”- “nou nee daar dus net niet” – en voila: de luisteraar is de draad helemaal kwijt. Dit voorkom je door goede concrete voorbeelden en vergelijkingen te gebruiken en daar vooraf over na te denken.

De tegenspraak
De variant die ik wel vaker zou willen horen is de tegenspraak. Een mooi recent voorbeeld was een recent interview van Jeroen Pauw met Mona Keijzer over de instroom van Oekranieners: ”Dat is misschien wat er staat maar de feiten zijn anders”. In het stukje rond 15 minuten stelt Pauw bijzonder weinig vragen. Hiermee omgaan vraagt hele goede voorbereiding en dossierkennis (ook van de journalist), en natuurlijk: zelf bij de feiten blijven.

Omgaan met een niet-vraag vraagt dat je goed in je hoofd hebt geprent wat je wilt vertellen. Maar als je dat hebt gedaan, mag je er blij mee zijn: het is – behoudens de tegenspraak – een stuk makkelijker om ontspannen mee om te gaan. Als je de functie ervan begrijpt.

Share

You may also like...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.