“Het kabinet heeft eerder al gezegd niets te voelen voor een vuurwerkverbod, en ook in de samenleving is er nog geen draagvlak voor. Hoe kansrijk denkt u dat u oproep is?”
Bij deze vraag, om 13:00 uur live in het nieuwsbulletin van het door mij geliefde Radio 1 (vanaf 1:02) spitste ik mijn oren. Deze vorm van een vraag stellen is niet alleen erg leerzaam, het is ook best dubieus.
Allereerst: deel twee van de vraag is niet waar. Helemaal niet zelfs. De steun voor een verbod op vuurwerk ligt ruim boven de helft, in sommige onderzoeken in de buurt van tweederde van de Nederlandse bevolking. Een obscuur feit kun je het niet noemen, want het staat jaarlijks uitgebreid in alle media.
Het leerzame
Het leerzame zit ‘m in de formulering van de vraag. De vraag bevat namelijk allereerst een stelling, of eigenlijk twee: de eerste (het Kabinet wil er niet aan) is juist, de tweede (er is geen maatschappelijk draagvlak) is onjuist. Daarna volgt een vraag die over iets heel anders gaat: hoe kansrijk is uw oproep?
De natuurlijke neiging van geïnterviewden is om de laatste vraag te beantwoorden, want zo zijn we immers opgevoed: netjes de vraag van de meneer beantwoorden. Dat weet ik uit ervaring, ik heb het trucje in mediatrainingen veel gebruikt. Als je dat in dit geval zou doen bevestig je impliciet dat beide stellingen juist zijn, waarmee je de geloofwaardigheid van je antwoord volledig ondergraaft. Want tja, als niemand het wil?
De goede manier is om eerst de onjuistheid van de stelling te adresseren, en pas daarna de vraag. Maar onder druk van een live interview is dat best moeilijk. Gelukkig is de geïnterviewde in dit geval iemand met veel ervaring (Ad Melkert), dus hij lost dat op de goede manier op. Luister vooral even terug hoe je dit varkentje dient te wassen.
Het kwalijke
Helaas is dit niet alleen leerzaam, maar vind ik het ook kwalijk. Want het is dus gewoon, face it Radio 1, het verspreiden van misinformatie. Met een minder ervaren of scherpe geïnterviewde zou dit ‘feit’ gewoon gepasseerd zijn en zou het dus ‘waar’ zijn geworden.
Maar er is ook nog iets anders aan de hand, want door op deze manier te interviewen maak je van een feit een mening. Het is namelijk een feit dat een groot deel van de Nederlandse bevolking voor een verbod is, maar nu voelt het opeens als een mening. De mening van de journalist (nietes) tov de mening van Ad Melkert (welles): kies maar welke waarheid je het liefste wilt. En een van de grote gevaren van de huidige tijd is dat we niet meer dezelfde feiten delen. Het lijkt me nou bij uitstek de taak van de journalistiek om de feiten te bewaken, en dat is hier niet goed gebeurd.
Natuurlijk denk ik niet dat het opzet is, maar ik hoop dat ze dit bij Radio 1 wel even evalueren. Ik vraag me af of dit risico niet een beetje ingebakken zit in deze vormkeus: korte interviews in het radiobulletin door de nieuwslezer. Op zich best prettig om naar te luisteren, en in zekere zin een beetje terug naar het oude Radio 1 Journaal waar ze dit een uur lang zo deden (heimwee!). Het gevaar is alleen wel dat de voorbereiding te kort schiet.
Mocht je ooit zelf geïnterviewd worden, wees bedacht op deze valkuil: het gebruik van stellingen verpakt in een vraag komt best veel voor. Je moet je feiten op een rijtje hebben en je zult ze moeten adresseren als ze onjuist zijn. En mocht je het tegenkomen: spreek de journalist daar achteraf even op aan.
Michel