Vanochtend las ik met interesse deze opinie in NRC van Tom Compaijen. Daar staan verstandige dingen in, ‘zie je socials niet als iets van de junior’ is bijvoorbeeld een goed punt. Maar zijn algemene punt – dat je op X/Twitter moet blijven posten als tegenkracht tegen desinformatie – deel ik niet. Het heeft niet alleen geen enkele zin meer, je maakt het probleem erger. En er is nog een veel groter gevaar, dat intussen pijnlijk zichtbaar begint te worden.

Heimwee
Veel van ons denken met heimwee aan de periode dat er op Twitter nog een goed, open gesprek mogelijk was. Er was een tijd dat politici er nog gewoon ‘terugpraten’ en je rechtstreeks in discussie kon met deskundigen als je ergens vragen over had. Daarna was er nog een periode dat het zin had om op Twitter te blijven voor de ‘meelezers’. In de coronaperiode bijvoorbeeld, waar de discussies er heftig aan toe gingen. Toch was het belangrijk dat journalisten en doktoren er wel aanwezig waren, niet omdat ze verspreiders van misinformatie overtuigden, maar zoekende, onzichtbare meelezers hielp het waarschijnlijk wel.

Volgens mij heeft ook dat intussen geen enkele zin meer. Die stille meelezers zijn er niet meer en als ze er nog zijn kun je ze nauwelijks meer bereiken. En we vergeten ook wel eens dat ruim 17 miljoen Nederlanders überhaupt niet op Twitter zitten. Het bereik van Telegram en Whatsapp, ‘onzichtbare sociale media’, is in de praktijk veel groter. Blijft over de belangrijke groep van journalisten, maar die zijn sinds kort massaal naar Bluesky overgestoken. Dus daarvoor hoef je het ook niet te doen. Maar er is een groter probleem met aanwezig blijven: je verleent een platform bij een groot publiek autoriteit als bron van informatie.

Vrachtwagens vol desinformatie
Desinformatie is zelden een gerichte kogel, je moet het meer zien als een groot schot hagel. Elke dag ontstaan er vrachtwagens vol des-en misinformatie (en dan moet de AI-golf nog komen). Het overgrote deel valt volledig dood. Een heel klein deel krijgt tractie, omdat het verpakt zit in een grappig Tiktok-filmpje, toevallig precies aansluit bij een emotie of gebeurtenis, of opgepikt wordt door onoplettende media (het gebeurt de besten). Het doel van desinformatieverspeiders is helemaal niet dat je de informatie gelooft, maar dat je je zo verloren voelt dat je niemand meer gelooft. Dus die autoriteit, die doet er toe.

Beïnvloeding met algoritmes
Het diepere gevaar zijn de algoritmes. Die versterken bepaalde geluiden, maar drukken dus ook dingen weg. En wat nou als degenen die algoritmes beheersen die sturing gebruiken om te beïnvloeden hoe wij over zaken denken, of hoe wij denken dat wij erover denken? Bijvoorbeeld over of Taiwan een zelfstandig land is, of Groenland bij Denemarken zou moeten horen, of wie een geschikte leider van Roemenië zou zijn? Als we het publieke debat voeren op platformen als X creëren we de illusie van een gelijk speelveld, maar met ondoorzichtige algoritmes en zonder goede moderatie is dat natuurlijk helemaal niet waar. En dan maken we onszelf kwetsbaar voor manipulatie, oneigenlijke beïnvloeding van verkiezingen en nog veel meer onheil. In deze onzekere tijden lijkt me dat niet echt verstandig.

Investeer in andere keuzes
Desinformatie bestrijd je volgens mij door tijd en energie te stoppen in de andere, transparantere platformen. Zorgen dat je korte open lijntjes houdt met media. Bij crisis snel en transparant handelen is belangrijk, net als zorgen dat het publiek weet waar ze je informatie kunnen vinden.

En dat kan prima zonder X. Het is een illusie dat we nog in staat zijn om de uitslaande brand van desinformatie daar te blussen. Door als organisatie daar te blijven posten verleen je zulke platformen een autoriteit waar ze op een gevaarlijke manier gebruik van kunnen maken. Erger nog: dat doen ze waarschijnlijk al.

Michel

Luistertip over het risico van algoritmes: “How China Spies: Trump, Tiktok and Taiwan“, Podcast The Rest is Classified