Ergens de komende weken gaat de Amerikaanse ruimtemissie Artemis II omhoog, die voor het eerst sinds de jaren ´70 weer mensen richting de Maan brengt. Fascinerend natuurlijk, het is de verste reis van mensen ooit. Helaas is het, vermoed ik, meteen ook het treurige einde van het Amerikaanse exploratieprogramma in de ruimte, voor waarschijnlijk een lange tijd. Die race terug naar de Maan en eventueel Mars? Die hebben de Chinezen allang gewonnen. De reden? Heel droog: supply chain- en projectmanagement.

Mensen op de maan laten landen is om veel redenen ingewikkeld. De meeste hoofdbrekens gaan zitten in wat heet ‘massabudget’. Een raket kan een gelimiteerde hoeveelheid nuttige lading meenemen, anders komt ie simpelweg niet van de grond. Een missie naar bijvoorbeeld de maan is een kwestie van terugrekenen: wat weegt de capsule die de astronauten door de atmosfeer brengt? Wat weegt de module die van de Maan opstijgt, etc? En als je dat allemaal optelt, blijft dat dan samen binnen de limiet van de raket?

Het antwoord is eigenlijk altijd: nee. Dat betekent dat er altijd gewicht af moet ¹. Het betekent ook dat elk onderdeel maatwerk is, gemaakt door een lange rij gespecialiseerde bedrijven. Vrijwel niets komt ‘off the shelf’. Dat verklaart ook waarom de Amerikanen de Saturn V-raket niet opnieuw bouwen. Dat konden we toch al, dus dan bouw je ‘m opnieuw? Nee, dat kan niet, want die supply chain bestaat niet meer: de bedrijfjes zijn allang verdwenen en de talloze tekeningen ook. Dat opnieuw opstarten is duurder dan opnieuw beginnen, los van de vraag of je überhaupt met technologie van de jaren vijftig aan de slag wil.

Het illustreert hoe belangrijk goed projectmanagement is en een goede supply chain: alles interacteert met alles, je moet de verschillende onderdelen haarfijn op elkaar afstemmen, en testen. Dat is wat ruimtevaart zo moeilijk maakt.

De maanraket van de Amerikanen – SLS – is op zichzelf een prachtig voorbeeld van de macht van supply chain, maar dan op een negatieve manier. Toen de Amerikanen de Space Shuttle met pensioen lieten gaan (lees dit stokoude blog) raakte dat ook de enorme rij bedrijven die de supply chain van de Space Shuttle vormden, verspreid over een groot aantal staten in Amerika. Dat zou een enorme werkeloosheidsgolf betekend hebben, die onaanvaardbaar was voor de Senaat in de VS. Dus liet de Senaat uit die bestaande supply chain een nieuwe raket geboren worden: SLS² . Met nogal idiote gevolgen: zo zijn de motoren van de eerste trap voormalige herbruikbare Shuttlemotoren die voor enorme bedragen per stuk worden omgebouwd tot wegwerpmotoren (??). De SLS-raket is schrikbarend duur (tussen de 2 en 4 miljard dollar per lancering), en dat komt vooral hierdoor.

Een bijkomend gevolg van die hoge kosten voor SLS was dat binnen het beperkte NASA-budget weinig geld meer was voor andere dingen in het exploratieprogramma. De terugkeermodule Orion kwam er nog wel (met moeite), maar voor het echte werk– maanlanders, marsmissies etc- was in de decade 2010-2020 simpelweg weinig budget. SLS was heel lang een raket zonder doel, althans: zonder gefinancierd doel.

In 2021 gunde NASA een contract aan SpaceX om een maanlander te ontwikkelen op basis van de gigantische Starship, uit puur geldgebrek een exclusieve gunning.³ Een krankzinnig idee, en bovendien riskant: als dat niet lukt heb je geen maanmissie (en geen marsmissie later). Dat het niet gaat lukken kon je van ver zien aankomen, om precies de hierboven beschreven reden: massabudget. Om Starship te kunnen laten terugkeren door de atmosfeer heb je heel veel massa nodig (een hitteschild bijvoorbeeld) en al die massa sleep je in het hele proces met je mee. Bijgevolg kan Starship niet zelf naar de maan, maar zijn er heel veel Starships nodig om 1 Starship bij te tanken en op de Maan te krijgen. De schattingen lopen uiteen, maar 10 tot 20 lijkt aan de voorzichtige kant. Dat de vijftig meter hoge Starship-HLS bijvoorbeeld een lift nodig heeft om astronauten op het oppervlak te krijgen, is gezien de discussie over massabudget hierboven… Tja, verzin zelf maar een kwalificatie⁴.

Artemis III met Starship-HLS zou volgens de planning in 2027 moeten vliegen, wat gewoon lachwekkend is, gezien de huidige voortgang en status.

Dat dit nogal krankzinnig is, dat zag NASA zelf ook wel. In 2023 gunden ze alsnog een tweede contract aan BlueOrigin voor het bouwen van een maanlander, volgens een veel klassieker concept dat veel meer lijkt op Apollo. De verwachting is dat deze maanlander pas (onbemand) vliegt rond Artemis V, op papier gepland voor 2030. Een missie die op de NASA website over Artemis nog niet eens genoemd wordt. Beter plan natuurlijk, maar hoeveel tijd BlueOrigin daarvoor echt nodig heeft is onduidelijk. Dat het alle hens aan dek is blijkt ook uit het feit dat ze hun ruimtetoerismeprogramma gepauzeerd hebben: ze hebben alle mensen nodig voor de maanlander (zeggen ze⁵).

Tel daarbij op de schade die ontslagrondes bij NASA het afgelopen jaar hebben aangericht en de conclusie dringt zich op: van goed programmamanagement en de daaruit voortvloeiende essentiële goed ingerichte supply chain is waarschijnlijk allang geen sprake meer. Het wordt nu pijnlijk duidelijk dat je programma- en supply chain-management dus niet kunt vervangen door excentrieke miljardairs met hun speeltjes, hoe indrukwekkend die ook zijn.

Kortom: het ooit zo fiere Amerikaanse exploratieprogramma is een puinhoop.

Vergelijk dat met het Chinese ruimtevaartprogramma: niet al te doorzichtig, maar ze werken daar effectief een plan af. De benodigde raketten Long March 9 en 10 vliegen in 2027 en 2028. Onbemand landen op de maan beheersen ze nu al uitstekend, en het plan richting een bemande missie naar de Maan voor 2030 ligt duidelijk klaar. Op basis van de prestaties van de afgelopen jaren en de aanpak: dat gaan ze gewoon halen.

Dus ik durf de stelling wel aan, de Chinezen staan eerder op de maan, het is niet eens meer een ‘race´. Artemis 2 is de laatste stuiptrekking van een ooit glorieus exploratieprogramma, het zou me niet verbazen als Artemis 3 er al niet meer komt. Wellicht rijst het programma als een Phoenix weer uit de as, want de technologie en de kennis hebben ze natuurlijk wel degelijk, maar succesvol ruimtevaart bedrijven is nu eenmaal eerst en vooral goed programma- en supplychainmanagment. Dat kost minstens een decennium om weer op orde te krijgen, en tegen die tijd zwaaien de Chinezen allang naar ons vanaf de Maan. En waarschijnlijk ook vanaf Mars⁶.

Is dan alles kommer en kwel? Nee, want programma- en supplychainmanagement is nou precies waar een organisatie als ESA heel goed in is. Dat geeft hoop dat Europa het komende decennium ook in de ruimtevaart uit de Amerikaanse schaduw kruipt.

Michel

1. Bij Apollo 11 leidde dat tot de absurdistische situatie dat ze de ladder inkortten omdat ze gokten dat de lander diep in het maanstof zou zakken. Was niet zo, dus moest Armstrong springen. Hij sprong gelijk even terug, omdat hij zeker wilde weten dat hij weer op de ladder kon komen. Lijkt me niet dat iemand in zo’n situatie de tekst verzint: “it is a small step for a man…” ↩︎
2. De bijnaam is Senate Launch System, niet positief bedoeld ↩︎
3. Dit leidde tot rechtszaken tussen BlueOrigin (de afgewezen partij) en NASA, wat ook niet echt opschiet als je in een Maanrace zit. ↩︎
4. Wat deze aanpak doet met milieu en klimaat laat ik hier maar even voor wat het is. ↩︎
5. Waarschijnlijk is een belangrijkere reden dat het businessmodel van ruimtetoerisme gewoon niet klopt, het was een doodlopende weg. Beetje aanmatigend om te zeggen, maar told you so (2016). ↩︎
6. Mocht er in 2030 een Amerikaan vanaf de Maan zwaaien, dan zeg ik publiekelijk sorry. De vorige keer dat ik zoiets beloofde, in 2016, bleek het ook niet nodig (zie told you so hierboven) ↩︎